CEBULA

Cebula zwyczajna – gatunek Allium cepa L. – tworzy jedną dużą cebulę podlegającą czasami rozszczepieniu na dwie, rzadziej na więcej mniejszych cebul. Za ojczyznę cebuli uważa się Azję Zachodnią. Większość botaników twierdzi, że warzywo to pochodzi z Iranu i Pakistanu. W Polsce cebula była spożywana dopiero w wieku XIV. System korzeniowy cebuli jest słabo rozwinięty i płytko zagłębiony. Korzenie w glebie organicznej, która jest luźniejsza i pulchniejsza sięgają głębiej w porównaniu do korzeni cebuli rosnącej na zwięzłych glebach. Cebule mogą mieć różny kształt np. kulisty, płaski lub wydłużony, czy też pośredni pomiędzy wymienionymi cechami. Kształt, wielkość, zabarwienie cebuli są typowe dla każdej odmiany i są cechami dziedzicznymi, przy czym kształt cebuli może być zmieniony pod wpływem środowiska np. głębokości siewu, sadzenia, rozsady lub typu gleby.

CEBULA MORSKA

Cebula Morska (Urginea maritima), bylina cebulowa z rodziny liliowatych. Pochodzi z obszaru śródziemnomorskiego, gdzie występuje w strefie przybrzeżnej. Stara roślina lecznicza, znana od starożytności, zawiera m.in. glikozydy nasercowe. Dwa z nich, scylaren i proscylarydyna zwiększają siłę skurczu mięśnia sercowego i ograniczają częstotliwość skurczów. Glikozydy te wyizolowane z cebuli morskiej służą do produkcji leków nasercowych. Dawniej używana do trucia szczurów.

CEDR

Cedr to jedno z najpiękniejszych i największych drzew Syberii. Piękny jest cedrowy las o każdej porze roku. Pod gęstymi, zwartymi koronami drzew jest w takim lesie dość ciemno, a bujne gałęzie olbrzymów i młodych roślin dodają takiemu mrokowi tajemniczego czaru.
Rosyjski pisarz Dmitrij Mamin-Sybiriak, zachwycając się cedrami, porównywał je do „szlachciców w aksamitnych futrach”. Potężne cedry zawsze ofiarowały człowiekowi nieocenione i niedające się z niczym porównać bogactwo – zdrowie, fizyczną i duchową siłę.

CENTURIA

Centuria to roślina z rodziny goryczkowatych To nieduża roślina od 15 do 50 cm wysokości, o łodydze nagiej. Dolne liście ułożone ma w rozetkę, podłużnie jajowate, u nasady zwężone, górne podłużnie lancetowate. Kwiaty różowe, zamykają się wcześnie po południu. Roślina lecznicza, w niektórych regionach mocno przetrzebiona ze względu na szerokie zastosowanie w medycynie ludowej. Ziele tej rośliny zawiera gorzki glikozyd. Centuria pospolita występuje na terenie całego kraju, na łąkach, pastwiskach, suchych zboczach i w zaroślach. W Polsce podlega częściowej ochronie gatunkowej.

CHABER BŁAWATEK

Chaber bławatek znany także pod nazwą modraka, bławatnika, wasilka, a niekiedy także błękitnego kwiatu pochodzi z Azji, ale już od dawna rośnie w całej Europie jako pospolity chwast pól uprawnych. Najczęściej spotyka się go wśród zbóż ozimych, na lekkich, piaszczystych glebach. Jest dość wysoką, jednoroczną rośliną o sztywnych, wzniesionych łodygach pokrytych delikatnymi, wąskimi listkami. Na szczytach łodyg zakwitają pojedyncze koszyczki kwiatowe, otoczone pokrywą ze skórzastych łusek. Kwiatki na brzegach koszyczka przybierają najczęściej barwę błękitną lub niebieskofioletową i mają kształt drobniutkich lejków.

CHELIDONIA

Chelidonia jest wieloletnią rośliną z rozgałęzionymi łodygami, która potrafi osiągnąć wysokość do 75 cm. Nazywana również Glistnik jaskółcze ziele należy do rodziny makowatych (Papaveraceae ). Posiada gładkie, głęboko wcięte lub karbowane liście. Zioło to kwitnie od kwietnia do września. Kwiaty glistnika są jasno-żółte, osiągające średnicę do 2 cm. Nasiona są czarne oraz błyszczące. Kiedy złamiemy jakąkolwiek część rośliny, wydzieli ona palący, lepki żółtawo-pomarańczowy sok z nieprzyjemnym zapachem. Chelidonia jest rośliną trującą i leczniczą zarazem.

CHINA

China to rodzaj roślin z rodziny marzanowatych . Obejmuje ponad 40 - 60 tropikalnych gatunków, występujących w stanie dzikim w Andach. Niektóre gatunki obecnie są uprawiane w strefie międzyzwrotnikowej, m.in. na wyspach: Cejlon, Jawa, Jamajka, a także w Indiach, Australii, Nowej Gwinei i Afryce.

CHLEB ŚWIĘTOJAŃSKI

Chleb Świętojański inaczej Szarańczyn to wiecznie zielone drzewo należące do rodziny brezylkowatych (Caesalpiniaceae). Pochodzi prawdopodobnie z Azji Mniejszej, gdzie jest uprawiane od tysięcy lat. Obecnie rośnie także w krajach Basenu Morza Śródziemnego oraz Palestynie, Izraelu, Kalifornii, Indiach i Australii. Może dorastać do 18 m wysokości, ale przeważnie uprawia się go na glebach suchych i mało urodzajnych, gdzie rzadko przekracza wysokość 7 m. Jest to drzewo dwupienne czyli kwiaty żeńskie i męskie znajdują się na osobnych roślinach ale uzyskano odmiany z kwiatami obupłciowymi. Kwiaty męskie mają nieprzyjemny dla ludzi zapach który natomiast przyciąga owady. Owocem jest gruby, mięsisty, twardy strąk o długości do 25 cm. Pod ciemnobrązową, skórzastą okrywą znajduje się słodkawy miąższ z kilkoma (4-12) szarobrązowymi, twardymi nasionami o wadze 0,2 g. Dawniej aptekarzom i jubilerom nasiona służyły za odważniki. Stąd jubilerska nazwa „karat” używana do określania wielkości kamieni szlachetnych i pereł. Pochodzi ona od greckiego „keration” (owoc karobu), poprzez arabskie „qirat” i włoskie „carato”. Strąki spożywa się na surowo lub po przetworzeniu. Zmielony wysuszony miąższ używany jest do przygotowywania napojów, koktajli, ma także szerokie zastosowanie w cukiernictwie i piekarnictwie. Otrzymuje się z niego zdrową namiastkę czekolady, lubianą szczególnie przez dzieci. Ze strąków wyrabia się doskonałe wina i likiery.

CHMIEL

Chmiel należy do rodziny konopiowatych. najczęściej jest kojarzony z piwem gdyż jego owocostany (zwane "szyszkami") są niezbędne do wytworzenia tego popularnego napoju. Mniej znany jest jako wartościowe, bujnie rosnące pnącze ogrodowe. Szczególnie cenna jest jego żółtolistna odmiana. Jest silnie rosnącą byliną o szorstkich, wijących się pędach. Dorastają one w ciągu roku do 6 m wysokości, a roślina może rozrosnąć się na szerokość 2-3 m, wytwarzając w ciągu kilku tygodni złocisty wał pędów i liści. Nadziemne pędy chmielu obumierają każdej jesieni, a wiosną wyrastają nowe z podziemnych części rośliny. Liście są duże, głęboko klapowane (jak winorośli), ząbkowane, szorstkie, żółte przez cały sezon wegetacji. Chmiel jest rośliną dwupienną, a odmiana 'Aurea' klonem żeńskim, dlatego jesienią pokrywa się żółtymi "szyszkami". Surowcem zielarskim są szyszki chmielowe, które zbiera się bez szypułek, wtedy gdy osiągnęły już normalną wielkość, ale nie są jeszcze zupełnie dojrzałe (mają barwę zielono seledynową). Główne składniki czynne szyszek to: olejek eteryczny, związki żywicowe, flawonoidy i garbniki. Z szyszek po wysuszeniu odsiewa się (na przykład na sicie) drugi surowiec – lupulinę (gruczoły chmielowe z powierzchni owocostanów). Lupulina ma te same właściwości co szyszki, lecz składniki występują w niej w większym stężeniu.

CHRYZANTEMA

Chryzantema, synonim złocień to rodzaj bylin lub półkrzewów należący do rodziny astrowatych. Liczy ok. 50 gatunków. Występuje w stanie dzikim głównie w Chinach, Japonii, Korei i Mongolii. W Polsce rośnie jedynie chryzantema Zawadzkiego. Kiedyś wszystkie chryzantemy nazywano złocieniami. Obecnie do złocieni zalicza się tylko gatunki jednoroczne. Chryzantema uprawiana jest ze względu na swoje piękne kwiaty .

CHRZAN

Chrzan to sporych rozmiarów roślina z rodziny kapustowatych, pochodząca z terenów Azji. Obecnie uprawiana jest praktycznie na całym świecie. Główną częścią rośliny widoczną ponad ziemią są zielone, duże liście chrzanu, o lekko ząbkowanych krawędziach. Czasami mogą pojawić się żółte, niepozorne kwiatuszki, jednak bardzo rzadko można je zaobserwować. Ważnym elementem są jego białe, grube i palowe korzenie. To głównie dla nich uprawiany jest chrzan. Chrzan znalazł bardzo szerokie zastosowanie w gospodarstwach domowych i gastronomii. Jego korzenie i liście, a także wiele ich przetworów, stosowane są do różnych potraw: mięs, drobiu, zup, ryb, przetworów, twardych serów, sałatek i surówek. Niektórych dań nie da się prawidłowo przygotować bez dodatku chrzanu. Przyprawy używa się również do poprawienia smaku musztard, sosów, majonezów i twarogów. W kuchni bawarskiej chrzan zmieszany z dodatkiem tartego jabłka to popularnych chrzan jabłeczny. Chrzan na bardzo dobry wpływ na nasze zdrowie. Roślina ta zawiera bardzo duże ilości witaminy C, magnezu, potasu, żelazo i sodu, więc są ich dobrym źródłem. Stosowane bywały niekiedy jako antybiotyk.

CIBORA

Cibora zwana też Alpinią lekarską to gatunek roślin z rodziny imbirowatych. Pochodzi z południowych Chin, Indochin i Tajwanu. Obecnie uprawiana również na wschodnich wybrzeżach Indii, w Japonii i Antylach. Jest to bylina o grubym, płożącym się kłączu, pędach wysokości 2 m, zakończonych graniastym kwiatostanem złożonym z białych, pachnących kwiatów. Łodygi okryte są pochwami wąskolancetowatych, skórzastych siedzących liści. Owocem jest mięsista, kulista, czerwona jagoda wielkości grochu, zawierająca najczęściej trzy ciemnobrunatne nasiona o nieprzyjemnym, gorzkim smaku. Kłącze zawiera olejek lotny i stosunkowo dużo żywic (galangol, alpinol) powodujących gorzki smak. Alpinia przypomina imbir, jednakże jej smak uważany jest za delikatniejszy. Używane są kłącza o silnie korzennym zapachu i gorzkim smaku. W średniowieczu ceniono alpinię przede wszystkim jako lek; jeszcze i dziś znajduje ona zastosowanie w lecznictwie ludowym.

CIEMIERNIK

Ciemierniki to mrozoodporne byliny należące do rodziny Jaskrowatych (Ranunculaceae). To co wyróżnia te rośliny i decyduje o ich ogromnej atrakcyjności to nietypowy termin kwitnienia - ożywiają ogród niezwykłymi barwami od połowy zimy aż do wiosny. Na mocnych wzniesionych pędach rosną białe kubkowate lub talerzykowate kwiaty, podbarwione zielenią lub purpurą. Liście są podzielone na 3 do 7 lub więcej owalnych lub lancetowatych listków o długości 10 do 20 cm. Najefektowniej prezentują się posadzone w grupach pomiędzy krzewami lub pod drzewami. Są doskonałe do nasadzeń naturalistycznych. Mniejsze gatunki mogą znaleźć miejsce w ogrodach skalnych. Można je też uprawiać w pojemnikach na tarasach i balkonach . Roślina jest silnie trująca ale ma też działanie lecznicze. Kłącza tej rośliny zawierają glikozydy o działaniu podobnym do strofantyny. Jest surowcem używanym do wyrobu leków nasercowych.

CYKLAMEN

Cyklamen jest jedną z najpiękniejszych doniczkowych roślin kwitnących zimą do ozdabiania wnętrz. Rodzaj Cyclamen obejmuje około 16 gatunków, pochodzących głównie z obszaru śródziemnomorskiego. Jego łacińska nazwa pochodzi od greckiego słowa kyklos – kolisty, co jest związane ze spiralnym skręceniem szypułek kwiatowych niektórych gatunków w okresie wykształcania nasion. Ojczyzną Cyclamen persicum, od którego pochodzą nasze rośliny doniczkowe, jest Azja Mniejsza, gdzie został znaleziony w 1731 roku. Wyjściowy gatunek ma małe, delikatne kwiaty i zielone liście. Współczesne odmiany mają kwiaty o całej gamie barw – od białej przez różne odcienie różowej, różowofioletowej, łososiowej, do szkarłatnej i ciemnoczerwonej. Ich liście mają piękne, srebrzyste, marmurkowe wzory.

CYKORIA PODRÓŻNIK

Roślina wieloletnia, o szarozielonych łodygach, owłosionych i wyrastających do 1,2 m wysokości. Liście dolne w rozecie, podłużne i pierzastozatokowe, zaś górne siedzące i lancetowate. Liściowa odmiana cykorii wyrosłej w ciemnościach nadaje się na sałatę. Kwiaty duże, niebieskie, zebrane w koszyczki językowe. Kwitnie w lipcu i sierpniu. Surowcem leczniczym są korzenie, zbierane jesienią. Słabsze działanie lecznicze wykazuje ziele cykorii podróżnika, czyli górne części pędów, zbierane czasem w okresie letnim. Korzeń cykorii zawiera mleczny sok z gorzkimi związkami, cholinę, garbniki, olejek eteryczny, cukry, sole mineralne, fitosterole, inulinę i inne związki.

CYNAMON

Cynamon jest korą cynamonowaca , który należy do roślin z rodziny wawrzynowatych. Obejmuje ok. 250 gatunków, które pierwotnie występowały tylko we wschodniej i północno-wschodniej Azji. Obecnie uprawiane w całej strefie klimatu subtropikalnego. Wszystkie gatunki zawierają gruczołki, w których zbierają się olejki eteryczne. Gruczołki te znajdują się w całych roślinach (liście, drewno, kora, korzenie). Przyprawą jest kora, którą pozyskuje się z pędów ciętych dwa razy w sezonie (maj i październik). Korę ze ściętych gałązek poddaje się krótkiej fermentacji i oczyszcza z korowiny zewnętrznej oraz wewnętrznych resztek łyka. Powstałe paski kory są następnie suszone na słońcu. W czasie tego procesu przybierają charakterystyczną żółtobrązową barwę i zwijają się z obu stron paska kory (cecha charakterystyczna dla gatunku) tworząc złączone dwie rurki, nazywane w handlu laskami.

CYPRYS

Cyprys to iglaste drzewo z rodziny cyprysowatych (Cupressaceae). Pochodzi ze wschodniej części basenu Morza Śródziemnego. Cyprysy dostarczają cennego drewna o wielostronnym zastosowaniu. Najbardziej znany jest cyprys wiecznie zielony (Cupressus sempervirens), zwany też cyprysem włoskim, uprawiany od wieków w obszarze śródziemnomorskim. Zwłaszcza strzelista forma Stricta kojarzy się z krajobrazem włoskim. Ojczyzną tego drzewa jest prawdopodobnie zachodnia Azja. Było ono sadzone przez Rzymian na grobach bliskich.

CYTRYNA

Cytryna to gatunek roślin z rodziny rutowatych . Pochodzi z południowowschodnich Chin, lecz współcześnie nie występuje tam ani w stanie dzikim, ani nie jest tam hodowana. Prawdopodobnie powstała w wyniku skrzyżowania limy (Citrus aurantifolia syn. C. latifolia) z cytronem (Citrus medica). Choć częsty jest pogląd, że do Europy trafiła w XI wieku dzięki Arabom, pozostałości drzewek cytrynowych odkryto w Pompejach. Jest uprawiana dla swoich owoców, które zawierają dużo witaminy C i B1 oraz kwasu cytrynowego. Aby owoce mogły znieść często długotrwały transport na duże odległości, zrywane są z drzew w stanie niedojrzałym, a następnie przed sprzedażą (lub jeszcze w trakcie transportu) poddaje się je sztucznemu dojrzewaniu za pomocą etenu. Największe plantacje znajdują się w USA, we Włoszech, Meksyku, Grecji i Hiszpanii. Znajduje się w rejestrze roślin uprawnych Unii Europejskiej.

CZĄBER

Cząber bez wątpienia jest jedną z bardziej przydatnych w kuchni przypraw. Stosuje się go niemal do wszystkiego - od zup, poprzez warzywa, po dziczyznę. Suszony, czy świeży - dodaje potrawom smaku i podkreśla ich zapach. A do tego można uprawiać go w doniczce. Jest jednoroczną rośliną z rodziny wargowatych o wysokości 20-30 cm. U podstawy łodyga cząbru jest zdrewniała, ku górze mocno się rozgałęzia. Gałęzie pokryte są drobnymi, wąskimi liśćmi o przyjemnym zapachu i oryginalnym wyglądzie – są prześwitująco-kropkowate. Roślina kwitnie od czerwca do września – pojawiają się wówczas malutkie, białe lub różowo-fioletowe kwiaty w kształcie dzwoneczków. Cząber nadaje się do uprawy w doniczkach. Należy je wczesną wiosną wypełnić dobrą jakościowo glebą, postawić w nasłonecznionym i ciepłym miejscu. Nasiona sadzimy w rzędach odległych o 20 cm. Mniej więcej po dwóch tygodniach pojawią nie pierwsze pędy, jednak ze zbiorem należy poczekać do czerwca – lipca, na krotko przed kwitnieniem. Ziele suszy się w temperaturze do 35 st.C .

CZARCIKĘS ŁĄKOWY

Czarcikęs łąkowy to gatunek rośliny należący do rodziny szczeciowatych. Występuje na Syberii, Kaukazie, w zachodniej Azji i w Europie[1]. W Polsce jest średnio pospolity. Czarcikęs dorasta do 50 cm wysokości. Liście są dość grube, lśniące i zróżnicowane pod względem morfologii: dolne posiadają ogonki a górne są siedzące. Kwiaty barwy niebieskofioletowej tworzą kwiatostan typu koszyczka o średnicy 2-3 cm. Kwitnienie rośliny trwa od lipca do września.

CZARNA JAGODA AMERYKAŃSKA

O pochodzenie jagody amerykańskiej zwanej też borówką wysoką lub amerykańską (Vaccinium corymbosum), kuzynki leśnej czarnej jagody wciąż toczą się spory. Najbardziej prawdopodobne jest, że przywędrowała na tereny dzisiejszych Stanów Zjednoczonych z Ameryki Południowej poprzez Wyspy Karaibskie i piaszczyste wybrzeża Atlantyku. Ogałaca się bowiem na zimę, a według naukowców, wszystkie formy borówek zrzucające w klimacie umiarkowanym liście, pochodzą od ich drzewiastych form tropikalnych. Plantacje borówki wysokiej rozrzucone są dziś po całym świecie. Znajdziemy je w Europie, Australii, Chile, Japonii i na Nowej Zelandii. Największym producentem tych jagód są oczywiście Stany Zjednoczone, gdzie używane są one także na przetwory. Europa traktuje borówkę wysoką jako owoc deserowy i spożywa głównie na surowo. Największymi jej amatorami są Niemcy, Holendrzy i Skandynawowie. Ale i my mamy się czym pochwalić. Gdy w latach 70. XX w. nastąpił boom borówkowy, sprowadzono tę roślinę również do Polski. Prekursorem jej uprawy była katedra sadownictwa SGGW w Warszawie. Tu powstało pierwsze pole doświadczalne, gdzie testowano odmiany przydatne w warunkach naszego klimatu. Dziś mamy plantacje największe w Europie - aż 2 tys ha upraw! Eksportujemy owoce do wielu sąsiednich krajów. W 2004 r. zarejestrowano polską odmianę 'Bonifacy'. Jej autorem jest zespół pod kierunkiem dr. Kazimierza Pliszki, któremu słusznie należy się tytuł ojca borówki wysokiej w naszym kraju.

CZARNY WĘŻOWY KORZEŃ

Czarny Wężowy Korzeń to roślina kwitnąca rozpowszechniona w Ameryce Północnej, w Polsce nie występuje. Bylina o czarnym i grubym korzeniu. Liście odziomkowe długoogonkowe, blaszka w zarysie owalna, palczasto 3-7 sieczna, o odcinkach zachodzących na siebie, brzeg piłkowanowrębny; liście łodygowe mniejsze, krótkoogonkowe. Łodyga naga, wzniesiona, zakończona kwiatostanem. Kwiaty białe lub różowe, drobne, zebrane w baldachy złożone, baldaszki zbite, kuliste, pokrywy do 5 mm długości, wąskie, całobrzegie lub ząbkowane, pokrywki całobrzegie. Okres kwitnienia od maja do sierpnia. Owoc podwójna rozłupnia rozpadająca się na 2 niełupki.

CZARNY BEZ

W ziołolecznictwie wykorzystuje się kwiaty i owoce bzu. Dawniej uważano, że roślinę tę można stosować niemal przy każdej chorobie, dlatego zastępowano nią często nawet całą apteczkę. Należy jednak uważać, żeby odpowiednio przygotować czarny bez do spożycia. Zawiera on bowiem toksyczną substancję, zwaną sambunigryną, która rozkłada się w ludzkim organizmie na cyjanowodór. Znajduje się ona w każdej części rośliny. Dlatego, aby doprowadzić do rozkładu sambunigryny jeszcze przed spożyciem, należy przetworzyć bez, czyli wysuszyć go albo ugotować.

CZOSNEK

Czosnek jest roślina wieloletnią. Składa się z bulw zbudowanych z małych ząbków. Wszyscy znamy dobrze charakterystyczny zapach czosnku. Jest on spowodowany zawartością wielu różnych składników siarki obecnych w każdym pojedynczym ząbku tego zioła. W związku z dużą zawartością tego szczególnie 'zapachowego' minerału', do czosnku odwoływali się różni pisarze poprzez wieki, jako do zioła, które tylko Książę Piekieł mógł konsumować bez cienia skargi. Czosnek zwykle rośnie do wysokości 60 cm i ma płaskie, długie, spiczaste liście. Czosnek kwitnie w połowie lata. Jego kwiaty są koloru od różowego do białego. Kwiaty czosnku są jadalne. Istnieje wiele odmian czosnku uprawianych w dzisiejszych czasach. Niektóre z nich, np. odmiany charakteryzujące się wielkimi bulwami, białą skórą, odnoszą się do amerykańskiego lub kalifornijskiego czosnku. Wiele gatunków z różową lub fioletową skórą bulw są nazywane chilijskie, kreolskie, meksykańskie lub włoskie. W klimatach chłodniejszych, w związku z krótszym sezonem wzrostu czosnek nie osiąga tak wielkich rozmiarów

CZUBEK TURECKI ( ŚWIĘTY OSET)

Czubek turecki jest rośliną jednoroczną. Łodyga wzniesiona, silnie rozgałęziona, pięciokątna, wysokości do 40cm. Liście owłosione, szorstkie, ostro ząbkowane z kolcami na szczytach ząbków. Na wierzchołkach pędów wytwarza koszyczkowe kwiatostany o wysokości około 3 cm, otoczone błoniastymi i kolczastymi okrywami. Kwiaty żółtawe. Cała roślina kłująca i lepka, przypomina oset. Owocem jest niełupka, podłużna, barwy jasnobrunatnej, zakończona szczecinkami. Drapacz pochodzi z południowej Europy. Obecnie uprawiany jest w wielu krajach; w Polsce na niewielkich areałach. Dobrze udaje się po roślinach okopowych lub warzywach. Również dobrym przedplonem może być rzepak i mieszanki motylkowe. Plantacje zakłada się poprzez wysiew nasion do gruntu wiosną.